Beknopte Geschiedenis van de Homeopathie

Homeopathie is een geneeskunst die in 1795 werd uitgevonden door de Duitser Dr. Samuel Hahnemann (1755-1843).

Over Hahnemann en het begin van de homeopathie
Hahnemann was een dokter (hij haalde zijn doctoraal aan de Universiteit van Erlangen), een vertaler en een huisarts van beroep. Tijdens een vertaling van A Treatise of the Materia Medica geschreven door de Schotse professor William Cullen (1710-1790), stuitte Hahnemann op een paradoxale verklaring over het effect van Peruviaanse Kirinebomen (Kinabast). Cullen stelde dat Kinabast koortsen kon genezen wanneer deze werd geconsumeerd door mensen. Hij baseerde dit op de samentrekkende en gastrische eigenschappen van de kinabast. Hahnemann was niet tevreden over deze verklaring en besloot de effecten op zichzelf te testen. Door zijn eigen ervaringen wist Hahnemann dat kinabast wisselende koortsen en bijkomende symptomen kon genezen. Geheel onverwachts produceerde Hahnemann precies deze wisselende koorts en symptomen nadat hij kleine porties Kinine tot zich had genomen. In een voetnoot schreef hij:

“Kirine, dat gebruikt wordt als een geneesmiddel voor wisselende koortsen, is effectief doordat het juist dergelijke symptomen opwekt in gezonde personen.”

Deze notitie leidde uiteindelijk, na meerdere andere experimenten met andere medicijnen, tot de formulering van de meest belangrijke basis van homeopathie: Het similia principe: het gelijke wordt met het gelijksoortige genezen. Tijdens zijn tests ontwikkelden Hahnemann en zijn proefpersonen ernstige, soms zelfs gevaarlijke symptomen. Om het risico te minimaliseren koos Hahnemann ervoor de tincturen te verdunnen. Tot zijn eigen verbazing leidde dit niet alleen tot minder leed, het verhoogde ook de geneeskracht van het medicijn. Hahnemann besloot door te gaan met het verdunnen van medicijnen, ver voorbij het punt waar men het getal van Avogadro bereikt. Hahnemann schreef deze verdunde medicijnen voor aan zieke mensen, in overeenstemming met het het similia principe, en analyseerde dat zijn patiënten van zowel lichamelijke als geestelijke aandoeningen genazen. Dit bracht hem ertoe het tweede principe van homeopathie te formuleren: De wet van infinitesimale verdunningen: Hoog verdunde (en geschudde) homeopathische middelen zijn in staat de levenskracht van mensen te herstellen. Hahnemann concludeerde dat grote doseringen destructief zijn, middelgrote en kleine doseringen zijn giftig, maar dat juist infinitesimale doseringen zijn genezend. De kleinste doseringen zijn niet kwantitatief, maar kwalitatief en hebben directe invloed op de levenskracht (Lebenskraft, Dynamis), welke vervolgens respectievelijk de geest, emoties en fysieke symptomen geneest. Het concept van de levenskracht, welke volgens Hahnemann elk mens drijft, kan beschouwd worden als het derde principe van homeopathie.Samuel Hahnemann schreef alle regels en principes voor homeopathie op in zijn Organon der rationellen Heilkunde (1810). Tot op heden blijft dit boek de leidraad voor homeopaten over de hele wereld.

Vroegere Wortels van de homeopathie
De wortels van de homeopathie kan men zo diep nagaan als men eigenlijk zelf wil. Men kan het homeopatisch principe similia similibus curentur terugvoeren op Hippocrates en Paracelsus. Maar feitelijk is dat niets meer dan zoeken naar mogelijke oorsprongen die er eigenlijk niet zijn. Want de homeopathie omvat veel meer dan alleen dit genezend principe. Juist de uitbouw en toepassing van het principe maakte het tot het tweede grootste geneeskundige systeem van onze tijd. En daarvoor is slechts één persoon verantwoordelijk, genaamd Samuel Hahnemann.

Hahnemann en de 18e en 19e eeuw in Duitsland.
Op het snijvlak van de 18e en 19e eeuw, toen Hahnemann zo langzamerhand zijn principes der Homeopathie en zijn uitbouw vorm begon te geven was er een heleboel gaande in zijn land van herkomst. Niet alleen stond Duitsland aan de vooravond van de Romantiek en de Verlichting, ook de crisis in de geneeskunde begon flinke vormen aan te nemen. Hahnemann werd arts in een tijd dat de geneeskunde werd gekenmerkt door verschrikkelijke praktijken. Buitensporige aderlatingen, klysmata en andere afleidende maatregelen als fontanellen (=kunstmatig verwekte en in stand gehouden zweren) verzwakten de ziekten zonder zichtbaar nut. Geneesmiddelen bestonden uit mengsels van vele farmaca in gigantische doseringen. De werking daarvan was toen niet beproefd noch uit ervaring bekend. Ervaring en beproeving waren allang vervangen door speculaties, die sinds Galenus op basis van autoriteit van generatie op generatie overgingen. Een methode waarover Paracelsus zich al opwond.

De revolutie van Hahnemann
Samuel Hahnemann zag al lang in dat de medische praktijken in die dag nergens op gebaseerd waren. Ze verzwakten patiënten in plaats van ze te genezen. En dat terwijl de natuur zoveel schoonheid en geneeskracht in zich herbergde! Dit had de jonge Hahnemann reeds ondervonden tijdens zijn lange wandelingen door de bergen van zijn thuisland in Saksen. Hahnemann’s kritische geest, welke hij altijd samenvatte in zijn lijfspreuk ‘Audere Sapere‘ (Durf wijs te zijn), zag in dat een verandering nodig was in de medische wereld om ziekten weer beter te maken. Zijn vermogen om zelfstandig, kritisch te denken noopte hem tot studie en het vormen van tegenspraak op hetgeen hij las. We herhalen nogmaals hetgeen hiervoor ook al verteld is, omdat het een KEY POINT is in de geschiedenis van de homeopathie:  Bij de vertaling van de Materia Medica van Cullen, een belangrijke Schotse farmacoloog, stuitte hij op diens speculatieve bewering dat kinabast wisselkoorts genas op basis van de toniserende werking op de maag. Toen Hahnemann dat las ontvlamde zijn kritische geest.

Uitvinding van de pijlers der homeopathie
In 1790 begon Hahnemann de bewering van Cullen na te trekken. Zijn idee was van een geniale vanzelfsprekendheid. Hij probeerde het geneesmiddel op zichzelf uit! Daarmee zag de homeopathie het levenslicht. Het eerste principe werd gevonden in het zuiver experiment: de werking van een geneesmiddel blijkt uit de beproeving op een gezond mens. De proef op zichzelf met de kinabast bezorgde hem een verandering van zijn welbevinden, die gelijksoortig was aan de verschijnselen van wisselkoorts.
Hiermeer luidde Hahnemann de komst in van het tweede principe, tevens de latere naamgever van de therapie welke hij bezig was te creëeren: het gelijksoortigheidsprincipe (similiaprincipe) . Hahnemann trok een geniale conclusie uit de geneesmiddelproeven die hij op zichzelf en anderen deed: “Ieder werkzaam geneesmiddel verwekt in het menselijk lichaam een soort eigen ziekte. Men bootste de natuur na, die soms een chronische ziekte geneest met een ander, bijkomende ziekte, en passe bij de te genezen (doorgaans chronische) ziekte dat geneesmiddel toe, dat een andere, zo gelijksoortig mogelijke kunstmatige ziekte kan teweegbrengen. Dát brengt genezing, similia similibus curentur! De naam die Hahnemann koos voor zijn therapie, homeopathie, betekent letterlijk – grieks: homoios pathos – (Gelijksoortig Lijden).
Hahnemann werd steeds meer ervaren en bedreven in zijn geneesmiddelproeven. Opvallend was dat elk individu dat een proef onderging echter toch weer iets andere symptomen produceerde. Soms werd eenzelfde soort ziekte (tenminste zo leek die te zijn) met andere middelen genezen. Hahnemann concludeerde dat ziekte iets individueels is, en dat slechts door nauwkeurige observatie en uitvraging (anamnese) het individuele, unieke naar voren kon komen. Individualiseren kan worden gezien als de derde pijler van Homeopathie.
Meer informatie over nog meer pijlers van de Homeopathie vindt u op de pagina met principes en grondslagen van de klassieke homeopathie.

Homeopathie in Duitsland
Overal waar Hahnemann zijn nieuwe therapie presenteerde (zowel schriftelijk als publiekelijk) werd hij zowel verguisd als vergoddelijkt. Sommige geleerden en zelfs doktoren die tot het orthodoxe circuit behoorden loofde Hahnemann om zijn spitsvondigheid en de mildheid van zijn leer. Vooral in de latere jaren van Hahnemanns leven kwamen duizenden doktoren, studenten en patiënten vanuit heel Europa naar zijn praktijken in Duitsland om genezing, les of wat dan ook te behalen. Maar de verguizing vierde over het geheel toch hoogtij. Heel zijn leven lang moest Samuel Hahnemannvan de ene naar de andere plaats verhuizen omdat hij werd weggejaagd door allopathen, hoewel zijn eigen reislust ook heeft meegeholpen. Hahnemann stond er verder om bekend een pennenstrijd niet uit te weg te gaan; hij leverde, vaak in harde bewoordingen, felle kritiek op allopathen en kwakzalvers die hij verweet voor alles en nog wat. De homeopathie heeft niet alleen haar principes aan Hahenmann te danken, maar ook haar haat verhouding met de reguliere geneeskunde.

Hahnemann overlijdt maar de Homeopathie breidt zich uit
Al lang voordat Hahnemann overlijdt in zijn woning in Parijs heeft de homeopathie haar tentakels al over heel Europa en zelfs in India en de Verenigde Staten verspreid. Volgers van Hahnemann brachten de geleerde principes en hun ervaringen met homeopathie vanuit Duitsland mee terug naar hun thuisland. Daar bouwden zij aan eigen praktijk, aan instituten en werkten zijn mee aan de verspreiding van de organon, materia medica en geneesmiddelen. In de 19e eeuw zou homeopathie het meest populair worden in Amerika, waar Hering en Kent hoofdrollen vertolkten. Maar ook in Engeland en India was homeopathie erg populair. In dat laatste land zou de homeopathie het meest populair worden, hoewel het tegenwoordig in Nederland, Duitsland, België en tot op zeker hoogte ook in Engeland goed is geïntegreerd. Homeopathie zou vooral na 1970 meer populair worden, als onderdeel van een spirituele revival waarbij alle alternatieve geneeskunden op mee voeren.

De Geschiedenis van Homeopathie in de VS, Engeland, India en Nederland
Wie meer wil weten van de geschiedenis der homeopathie in de vooraanstaande landen Verenigde Staten, Engeland, India en Nederland zal op de links hieronder moeten klikken. De verhandelingen over de geschiedenis van homeopathie in deze landen maken onderdeel uit van de vertaalde scriptie van de eigenaar van deze website, Joris Dekkers. Dekkers deed onderzoek naar de oorzaken van populariteit van homeopathie in deze 4 landen. De gehele scriptie kunt u straks hier downloaden.

Geschiedenis van Homeopathie in de Verenigde Staten
Geschiedenis van Homeopathie in Engeland
Geschiedenis van Homeopathie in India
Geschiedenis van Homeopathie in Nederland