Beknopte Geschiedenis van de Geneeskunde

Definiëring van het begrip Geneeskunde
Als we iets willen weten over de geschiedenis van de geneeskunde welke een werkelijk interessante, veelzijdige geschiedenis blijkt te zijn, dan kunnen we die veelzijdigheid prima typeren door simpelweg naar het begrip geneeskunde te kijken en analyseren wat daaronder wordt verstaan. En hier lopen de wegen al vaak mijlenver uiteen.
De reguliere geneeskunde verstaat onder geneeskunde al het menselijk handelen dat gericht is tegen ziektes. Symptomen moeten daarbij worden ‘bestreden’. Deze haast oorlogszuchtige definiëring getuigt naar onze mening van weinig begrip voor de werking van de natuur en het leven. Immers, als de geneeskunde erop gericht zijn ziekteverwekkende wezens te bestrijden dan is dat een ‘oorlog’ die nooit gewonnen zou kunnen worden, laat staan moet worden gestart, om de doodeenvoudige reden dat er triljarden bacteriën en andere zogenaamde ziekteverwekkers zijn. Maar verwekken zij ook daadwerkelijk ziektes? Is dit haast christelijke beeld van goed en kwaad wel bestaand of wordt iemand pas ziek als de balans in zijn eigen lichaam is verstoord? Hoe kan men anders verklaren dat sommigen ziek worden bij een epidemie en anderen niet?
De meer natuurgeneeskundige geneeskunsten en therapieën verstaan onder geneeskunde daarom ook iets heel anders, namelijk het in balans brengen en houden van de levenskracht.
Zo verschillend de begripsvorming van wat leven, dood, ziekte en gezondheid is, zo veelzijdig is de geschiedenis van de geneeskunde. Tijd om kort even te kijken naar de verschillende fasen in de geschiedenis.

Geneeskunde in de Prehistorie
Het moge vanzelfsprekend zijn dat het niet duidelijk is wanneer geneeskunde (de primitieve vormen daarvan) als het ware ‘uitgevonden’ is. Het ontbreken van een geneeskundig systeem in de oudheid is te ‘wijten’ aan vele oorzaken. Ten eerste omdat mensen enorm verspreid leefden en zo elk hun eigen gedachten hadden over ziekte, gezondheid, sterven en leven. Ten tweede omdat het schrift nog niet uitgevonden was en de overlevering aan ons (de bewijzen) niet duidelijk of niet bestaand zijn. Maar de grootste aansporing bij uitvindingen, d.w.z. noodzaak, was wellicht niet aanwezig. De kunst van het genezen ontwikkelt zich waarschijnlijk pas, als men daar een noodzaak toe ziet. Het is heel goed mogelijk en bijna zeer waarschijnlijk dat men nog geen of slechts weinig ziekte kende in de prehistorie. Maar als men ziek was, volgde de dood snel. Van ziek zijn en genezen was vaak geen sprake, het was eerder leven of dood. De eerste zogenaamde geneesmiddelen voor ziekten waren dan ook wellicht niet als zodanig betiteld: het ging om doodgewoon voedsel, hoewel soms ook wel kruiden en middelen bekend waren. Genazen die niet dan wekten ze wel op of stimuleerden ze de geest. Omdat ziektes of ongevallen (uit gevechten of door zelf verwonding) zo vaak spoedig tot de dood leidden was de stimulans om te genezen er vaak niet. Dit soort zaken (dood gaan) moesten wel toe te schrijven zijn aan het werk van grootste, bovennatuurlijke krachten. De mens was vaak machteloos, niet meer dan een passant, een toeschouwer, van de processen die zich afspeelde van leven naar dood.
Voor welke vorm van ‘genezing’ dan ook, voor zover nuttig geacht, fungeerde de priester, het opperhoofd of de sjamaan of de stamleider als centraal punt. Deze bezat meerdere functies (of, in elk geval, deze werden aan hem toegeschreven). Hoe weinig we dan ook weten van de geneeskunsten uit de oude tijd, een ding is zeer: ze was vervlochten met religie.

Geneeskunde in Mesopotamië en Egypte

Geneeskunde in Oud China en India
Lao Tse, de grote antieke wijze, stelde al dat de betekenis van ziekte de bevrijding van alle ziekte is.

“De verkorene is vrij van lijden
Want omdat hij zijn lijden lijdt
Is hij van lijden bevrijdt”

Geneeskunde bij de Grieken
Magisch en mysterieus, als een voorspelling van wat pas zou komen in de eeuwen der rede en objectieve waarneming, zo klonk het voor het eerst in de mythen van voorbijgegane tijden: “De wond zal geheeld worden door de speer die haar gemaakt heeft”. Hippocrates was de eerste in de geschiedenis die deze magie in termen van kennis en ervaring onder woorden bracht: “Door het gelijkende wordt de ziekte veroorzaakt en door aanwending van het gelijkende wordt ze weer genezen”. De scherpzinnige geest van de Grieken onderkende reeds de verstrekkende implicaties van de wet van het gelijkende, waaronder zelfs het terrein van de psyche valt. Zo wist Aristoteles bijvoorbeeld dat de tragedie, een uitbeelding van de menselijke passies en de gevolgen daarvan, een geestelijke genezende catharsis, een zuivering kon bewerkstelligen.

Geneeskunde bij de Romeinen

Geneeskunde in de Middeleeuwen

Geneeskunde in de vroeg-Moderne tijd

Geneeskunde in de 19e eeuw
De drie belangrijkste figuren van het medisch denken, Hippocrates in de oudheid, Paracelsus in de Middeleeuwen en in de 19e eeuw Hahnemann, stelden alle drie dat de wet van het gelijkende het belangrijkste principe is voor de behandeling van zieke mensen. Hahnemann was echter de eerste die dit principe als basis gebruikte om er een medische theorie, een nieuwe methode medicijnen te testen, een nieuwe handelbare en omvangrijke materia medica en een revolutionaire bereidingswijze op te funderen en hij integreerde deze onderdelen tot een nieuw medisch behandelingssysteem. Nog nooit tevoren en ook nooit meer daarna heeft één enkele arts een dergelijk prestatie kunnen evenaren.
1796 is het geboortejaar van de homeopathie. Toen formuleerde Hahnemann voor het eerst de wet van het gelijkende. In hetzelfde jaar voerde de empirist Jenner de eerste vaccinatie uit en luidde daarmee het begin van de de vaccinatietherapie. Het is aan deze op homeopatische leest geschoeide therapie te danken dat de mensheid gespaard is gebleven van dodelijke epidemieën. Blijkt de toepassing van het similiaprincipe het in de preventieve geneeskunst zeer goed te doen, ook voor de behandeling van acute ziekten is ze van universeel belang en net zo effectief.
Welbeschouwdbestaan er drie methoden die de basis van de geneeskunde vormen. De eerste is gebaseerd op het contrarium-principe en werd door Hahnemann omschreven als antipatisch of palliatief en maakt gebruik van de primaire fysiologische werking van medicijnen. Deze methode behandelt de symptomen door middel van het doorvoeren van een functionele verandering waardoor men tot symptomatische verlichting komt. Midden tussen deze en de homeopatische methode staat de substitutiemethode waarbij het lichaam wordt voorzien van stoffen waar het een gebrek aan heeft. Hieronder vallen de antibiotica, aangezien deze vervanging vormen voor de anti-lichamen die het organisme eigenlijk zelf zou moeten aanmaken ter verdediging tegen infecties.
De derde methode is gebaseerd op het similiaprincipe en wordt hoofdzakelijk vertegenwoordigd door de homeopathie. In de meest strikte zin is dit de enige ware geneesmethode. Doro een geniale ingeving ontdekte Hahnemann de methode van het stimuleren van de defensieve celprocessen door middel van de specifieke werking van het gelijkende (similimum), waarbij door middel van het reactieve, secundaire effect ware genezing plaatsvindt. Het similia-principe vertegenwoordigt daarom de kern en het middelpunt van zowel de preventieve als de therapeutische geneeskunde. Geen wonder dat we steeds weer zien dat dit principe de enige ware oorzaak is van de genezende uitwerking van alle methoden die op het stimuleren van de natuurlijk genezende krachten gebaseerd zijn.
In zijn Organon der Geneeskunst bracht Hahnemann de generalisaties en basisregels samen die hij had afgeleid uit de processen en reacties die in loop van een ziekte en de homeopatische behandeling plaatsvonden. Hierdoor werd de geneeskunde voor het eerst in natuurwetenschappelijke zin een wetenschap. Voor de eerste keer in de geschiedenis was er een ‘biologisch’ systeem, een logica van de levensprocessen en Hahnemann kon met recht zijn belangrijkste werk het ‘Organon‘ noemen, want het staat op gelijke hoogte met het organon van Aristoteles, waarin de basis voor de logica werd vastgeled en het werk van Bacon, dat de basis werd voor de inductieve methode in de natuurwetenschappen. Hahnemann’s onverschrokken, odnerzoekende en observerende geest ging echter verder en reikte met de ontdekking van de werking van immateriële medicijnpreparaties tot aan de grenzen van het onbekende. Het feit van de werkzaamheid van de hoge potenties zou tegerlijkertijd wel eens een bewijs kunnen zijn voor het bestaan van een andere dimensie in de fysische wereld. Hahnemann’s dynamis concept komt overeen met de entelechie van Artistoteles en de archeus van Paracelsus, een concept dat door het hedendaagse neovitalisme herbevestigd wordt. Dankzij de revolutionaire doorbraak van de grenzen van de hedendaagse kennis, kunnen we nu binnengaan in het rijk van andere energieën: van de energie van de vis formata van de krachten van de schepping.

Geneeskunde in de 20e eeuw en huidige tijd
Laten we nog de uitspraak herinneren over omkering van werking door Giordano Bruno:

“Is het toppunt van vernieting niet het begin van schepping?”

IS dit dan ook niet de chaostheorie, uit chaos kwam de orde? Bedroefd realiseren wij tegelijkertijd dat het contrario principe nog hoogtij viert vandaag de dag. Het onderdrukken en vernietigen zonder te genezen gaat maar door en door. Als we juist aan de werking van het homeopatisch middel denken dan komt de zachte aard, dienaar van de natuur, weer terug. Leert dit simpele fenomeen niet dat geweldeloosheid het machtigste principe is?

De geschiedenis van onze tijd heeft aangetoond dat geweld noodzakelijkerwijs alles en uiteindelijk zichzelf vernietigt: geweld en brute kracht konden in hun meest beestachtige vorm de leiding van een compleet land overnemen, om de wereld daarna in een zee van bloed en tranen te drenken. Moge op deze dag waarop de vertegenwoordigers van vele landen hier eer bewijzen aan een groot denker van dit land, de woorden van Hahnemann’s beroemdste discipel Comstantine Hering het pad van alle trouwe volgelingen van Hahnemann verlichten; de woorden die hij aan onze wetenschap als lijfspreuk meegaf:

“De midle kracht is Machtig!”

Overal ter wereld weet een wijs persoon dat hij niet naar het resultaat maar naar de oorzaak van dat resultaat moet kijken wil hij (een volgende keer) iets aan het resultaat doen, omdat het resultaat anders niet verandert en blijvend is. Slechts in de reguliere geneeskunde is men aan dit principe voorbij gegaan, waardoor een eeuwig lijden een voldongen feit is geworden, voor elk mens op aarde.

Gerelateerde Boeken | Bestel ze hier!

Wat artsen je niet vertellen
Lynne MacTaggart