De Organon der Geneeskunst van
Samuel Hahnemann

Tussen 1810 en 1843 schreef Samuel Hahnemann aan de de Organon der Geneeskunst. In 1810 verscheen de eerste druk. Vijf daaropvolgende drukken zouden nog verschijnen. De zesde editie van de Organon wordt als de meest betrouwbare en compleetst geacht.

Over de Organon
Organon kan men definiëren als ‘het voltooide werk’. Ironisch genoeg heeft Hahnemann nooit alles wat hij kwijt wilde op papier kunnen zetten. De oorspronkelijke titel van het boek luidt: “Organon der rationelle Heilkunde”: daar Hahnemann met zijn homeopathie een ware wetenschap ontwikkelde, is deze titel dus veeleer een teken van de verlichtingstraditie, de tijd van Hahnemann, hoewel men ook heeft verondersteld dat met rationeel hier ‘logisch’ wordt bedoeld.
De Organon der Geneeskunst moest het instrument worden, het baken van licht, aan de hand waarvan toekomstige homeopaten blijvend gegidst konden worden. Want hoewel ziektes en tijden veranderen, staan enkele principes in de homeopathie vast, en misschien ook wel blijvend diametraal tegenover de allopathie.
Hahnemann schreef zijn Organon in een tijd waar hij onder soms enorme druk stond: vanuit alle kanten werd hij belaagd, verfoeid, uitgejouwd en verketterd om zijn uitvinding. De Organon der Geneeskunst is naast een handboek dan ook een getuigschrift van die tijd: een tijdperk van polemiek, heftige verweerschriften, aanvallen en verdedigingen.

De zesde editie van de Organon
De 6e en laatste editie telt 20 paragrafen meer dan de 1e editie. Die zesde druk verschijnt echter pas 102 jaar later, in 1921, als gevolg van de erfgenamen van Hahnemann die erg moeilijk doen over het vrijgeven van de manuscripten. James Tyler Kent, een van de beroemdste ‘opvolgers’ van Hahnemann heeft het bijvoorbeeld moeten doen zonder de belangrijke zesde editie. De belangrijkste wijzigingen en addities van de 6e editie, ten opzichte van de voorgangers zijn:

- een beschouwing van de dynamis
- een verheldering t.a.v. de begrippen levensbeginsel (levensprincipe)
- verhandeling over de ‘ontstemming’ (het niet-materiële karakter van ziekten)
- een verhandeling tegen het gebruiken van meerdere middelen tegelijk
- enkele voetnoten en enkele scherpe verweren en aanvallen tegenover de allopatische en isopatische praktijken en theorieën.

Hahnemann was zelf als geen ander op de hoogte van de aard van zijn homeopathie: een rationele geneeskunst. Hij zal nieuwe uitvindingen en dus wijzigingen wat betreft de principes van de Organon nooit tegengehouden hebben, mist zij berusten op nauwkeurige waarneming en ervaring: Niet voor niets moedigde Hahnemann zijn studenten altijd aan: “Macht’s nach , aber macht’s genau nach” (Denk aleer gij doende zijt en doende, denk dan nog!). De principes stonden echter vast.

Pro en contra de Organon
Overigens is het frappant op te merken dat vele moderne homeopaten de Organon niet alleen als een gids beschouwen maar ook als een van de veroorzakers van de enorme tegenstand t.a.v. homeopathie. De moeilijke, omslachtige, ouderwetse manier van prozaïsch schrijven maakt de Organon een zeer moeilijk doorgrondbaar boek. Ook de annotatie, die zelf soms ook weer een annotatie heeft en de vele vuurpeletons tegen de allopathie maken het voor tegenstanders niet altijd uitnodigend om zich deze wijsheid meester te maken!

De Organon blijft echter voor homeopaten en geïnteresseerden een onmisbaar reliek. Zij is de bijbel van de homeopathie, een getuigenis van de grootsheid van haar meester. Ze dient ter inspiratie en voor raadgeving, want datgene wat in den beginne, nog zo zuiver volgens de wetten der ervaring, door de grondlegger, is vastgelegd, mag nooit verloren gaan. Eenieder die homeopathie studeert, beoefent of simpelweg interessant vindt zal door de vele paragrafen van Hahnemann heen vinden. Aan het beginpunt van deze onderneming zal de lezer wellicht zuchten en klagen, maar onvermoeid verder lezen leidt dan allengs tot ontzag, genot en een verlangen om alles wat er over homeopathie bestaat te leren kennen.

Enkele belangrijke paragrafen van de Organon der Geneeskunst
Om af te sluiten volsta ik hier de meest belangrijke passages te citeren, zodat eenieder alvast een klein voorschot krijgt op de fantastische wijsheid die dit boek in zich verborgen houdt.

$1 De hoogste en enige roeping van de arts is zieke mensen beter te maken, wat men genezen, ‘helen’ noemt.

$2 Het hoogste ideaal van genezen is een snel, zachtzinnig en duurzaam herstel van de gezondheid, of wel opheffing en vernietiging van de ziekte in haar gehele omvang, op de kortste, betrouwbaarste en onschadelijkste wijze, volgens goed begrijpelijke beweegredenen.

$9 Als de mens gezond is, heerst de spirituele levenskracht (autocratie), die als Dynamis het stoffelijk lichaam (het organisme) leven doet, onbeperkt. Ze houdt al zijn delen in een bewonderenswaardig harmonische, levende werking, die zich uit in voelen en handelen, zó, dat de met verstand toegeruste psyche zich vrij van dit levende, gezonde instrument kan bedienen voor de hogere bedoelingen van ons bestaan.

$26 Het Simile. Dit berust op die homeopathische natuurwet, die weliswaar hier en daar vermoed, maar tot dusver niet erkend was en die de basis is van alle echte genezingen van oudsher: “In het levende organisme wordt een zwakkere dynamische aandoening blijvend uitgedoofd door een sterker, wanneer deze, hoewel verschillend van aard, in haar manifestatie er zeer op lijkt”.